Poradnik IBUPROM jest skarbnicą porad oraz wiedzy dotyczącej bólu, którą systematycznie będziemy rozbudowywać o kolejne tematy i zagadnienia. Pragniemy, by nasz poradnik był przydatny dla Ciebie i Twojej rodziny i odpowiadał, jak radzić sobie w typowych sytuacjach, w których pojawia się ból. Jeżeli chcesz zostać ekspertem w walce z bólem, zaglądaj tutaj często i pobieraj kolejne części Poradnika Ibuprom!
Przyczyna występowania bólów migrenowych nie została do końca wyjaśniona, ale odkryto wiele faktów, które do tego wyjaśnienia zbliżają. Choroba ma niewątpliwie podłoże genetyczne.
Napad migreny składa się z kilku faz:
- faza przedbólowa zwana również zwiastującą, rozpoczyna się na kilka godzin lub nawet dni przed bólem głowy, to okres w którym pacjent jest podatny na rozwinięcie się pełnego obrazu migreny; typowe objawy to: sztywność karku, uczucie zimna, ospałość lub zmęczenie, zwiększone pragnienie, zatrzymywanie płynów, nadwrażliwość na światło i/lub dźwięk, zawroty głowy, drażliwość, zniecierpliwienie, nadmierna ruchliwość, ospałość, osłabienie
- aura – pojawia się u około 20% ludzi mających migrenę; trwa krócej niż godzinę; pacjent ma zaburzenia odbierania wrażeń zmysłowych typowe objawy to: uczucie drętwienia, kłopoty w doborze słów, mówieniu, zawroty głowy, częściowy niedowład (rzadko), osłabiona lub zwiększona wrażliwość na dotyk
- ból głowy, utrzymujący się od godziny do nawet kilku dni ból jest zwykle silny, występuje po jednej stronie głowy, może przejść na drugą, nasila się w trakcie aktywności fizycznej, mogą towarzyszyć mu uderzenia gorąca, nudności, dreszcze, biegunka
- faza postbólowa – w trakcie której pacjenci czują się wyczerpani, mogą mieć objawy podobne do objawów występujących po spożyciu alkoholu typowe objawy: przygnębienie, osłabienie, niemożność koncentracji, czasem euforia
Przyczyna występowania bólów migrenowych nie została do końca wyjaśniona, ale odkryto wiele faktów, które do tego wyjaśnienia zbliżają. Choroba ma niewątpliwie podłoże genetyczne. Badania bliźniąt oraz rodzin obciążonych migreną dowodzą znacznej roli komponenty genetycznej w patomechanizmie choroby, choć nadal podkreśla się istotna rolę czynników środowiskowych. Zidentyfikowano dwie mutacje genowe związane z rodzinnym występowaniem migreny porażennej: CACNA1A (chromosom 19 p13) i ATP1A2 (chromosom 1 q23). Obciążenie genetyczne może odpowiadać za subkliniczną dysfunkcję układu nerwowego w okresie między napadami. Przyczyną migreny może być niedostateczna adaptacja kory do przewlekłej stymulacji bodźcem w okresie międzynapadowym, prawdopodobnie w wyniku spadku częstości wyładowań neuronów podkorowych modulujących pobudliwość korową, a przyczyną tego z kolei jest prawdopodobnie dysfunkcja kanałów wapniowych.
Powstała też teoria zakładająca istnienie „generatorów napadów migrenowych” w komórkach mózgowych. Migrena z aurą charakteryzuje się zmianami naczyniowo-nerwowymi w obrębie kory przypominającymi rozszerzającą się depresję. Migrena bez aury – aktywacją grzbietowej części śródmózgowia. Wyładowania w obrębie tych komórek aktywują nerw trójdzielny, który poprzez swój wpływ na naczynia mózgowe, opony i rdzeń kręgowy powoduje wyciek plazmy, obrzęk i zapalenie. Zjawisko to jest przyczyną pojawiającego się bólu.
Powstała też teoria zakładająca istnienie „generatorów napadów migrenowych” w komórkach mózgowych. Migrena z aurą charakteryzuje się zmianami naczyniowo-nerwowymi w obrębie kory przypominającymi rozszerzającą się depresję. Migrena bez aury – aktywacją grzbietowej części śródmózgowia. Wyładowania w obrębie tych komórek aktywują nerw trójdzielny, który poprzez swój wpływ na naczynia mózgowe, opony i rdzeń kręgowy powoduje wyciek plazmy, obrzęk i zapalenie. Zjawisko to jest przyczyną pojawiającego się bólu.
Leczenie bólów migrenowych jest skomplikowane. Ważny jest zdrowy styl życia, który niejednokrotnie może przeciwdziałać napadowi migrenowemu lub go znacznie osłabiać.
Wśród leków farmaceutycznych stosowanych w leczeniu migren należy wymienić przede wszystkim triptany. Doraźnie można przyjmować paracetamol lub niesterydowe środki przeciwzapalne.
Wśród leków farmaceutycznych stosowanych w leczeniu migren należy wymienić przede wszystkim triptany. Doraźnie można przyjmować paracetamol lub niesterydowe środki przeciwzapalne.
Powstanie bólu głowy związane jest z podrażnieniem w jej obrębie struktur wrażliwych na ból takich, jak: opona twarda, zatoki żylne, duże naczynia, pnie i zwoje czuciowych nerwów czaszkowych, mięśnie, ucho, zęby. Ból może być wynikiem organicznego uszkodzenia tych struktur lub może powstawać w skutek zaburzeń czynnościowych.
Bóle napięciowe
Bóle są odczuwane jako obręcz zaciskająca się wokół głowy, sztywnienie karku i szyi. Nasilają się pod wpływem pobudzenia emocjonalnego. Bóle napięciowe trwają krótko, ale mogą być też przewlekłe i trwać miesiącami, a nawet latami.
Ból klasterowy
Ból ma charakter napadowy. Napady występują w „wiązkach” (tzw. klasterach -od ang. cluster – wiązka). Zaczynają się one w okolicy oka, promieniują się na połowę twarzy, a potem szybko narastają. Często objawami im towarzyszącymi jest zatkany nos, łzawienie oka. Bóle trwają około 30 min, mogą nawracać kilka razy w ciągu doby. Mogą być przewlekłe - trwać tygodnie lub miesiące. Mogą trwać przez lata i nawracać. Najczęściej dotykają mężczyzn między 20., a 40. rokiem życia.
Bóle są odczuwane jako obręcz zaciskająca się wokół głowy, sztywnienie karku i szyi. Nasilają się pod wpływem pobudzenia emocjonalnego. Bóle napięciowe trwają krótko, ale mogą być też przewlekłe i trwać miesiącami, a nawet latami.
Ból klasterowy
Ból ma charakter napadowy. Napady występują w „wiązkach” (tzw. klasterach -od ang. cluster – wiązka). Zaczynają się one w okolicy oka, promieniują się na połowę twarzy, a potem szybko narastają. Często objawami im towarzyszącymi jest zatkany nos, łzawienie oka. Bóle trwają około 30 min, mogą nawracać kilka razy w ciągu doby. Mogą być przewlekłe - trwać tygodnie lub miesiące. Mogą trwać przez lata i nawracać. Najczęściej dotykają mężczyzn między 20., a 40. rokiem życia.
Według obowiązującego podziału wyróżnia się bóle głowy:
- pierwotne (przyczyna jest nieustalona):
- migrenowe
- napięciowe
- klasterowe oraz inne bóle trójdzielno-autonomiczne
- inne
- wtórne (towarzyszące znanym chorobom):
- związane z urazem (uszkodzeniem) w obrębie głowy i szyi
- związane z chorobami naczyniowymi w obrębie głowy i szyi (tętniak, krwotok podpajęczynówkowy, udar mózgu)
- związane z procesami chorobowymi wewnątrzczaszkowymi nie obejmującymi naczyń (np. guzy, samoistne nadciśnienie śródczaszkowe, podciśnienie śródczaszkowe)
- związane z nadużywaniem substancji lub ich odstawieniem
- związane z infekcją
- związane z zaburzeniami homeostazy (np. bóle w nadciśnieniu tętniczym, w niedoczynności tarczycy)
- związane z procesami chorobowymi toczącymi się w obrębie czaszki, szyi, oczu, uszu, nosa, zatok, zębów, ust i innych struktur twarzy lub czaszki
- związane z chorobami psychicznymi
- nerwobóle czaszkowe, ośrodkowe i pierwotne bóle twarzy oraz inne bóle głowy nerwobóle czaszkowe i ośrodkowe przyczyny bólu twarzy inne (niesklasyfikowane) bóle twarzy
Doraźne leczenie tych bólów polega na podawaniu ogólnodostępnych środków przeciwbólowych..
W populacji osób młodych zwykle mamy do czynienia z pierwotnym zespołem bolesnego miesiączkowania (primary dysmenorrhea), co oznacza iż etiologia choroby nie została ustalona. Medycyna wyróżnia jeszcze zespół wtórnego bolesnego miesiączkowania, u podłoża którego leżą patologie w obrębie miednicy mniejszej. Choroby te wymagają leczenia przyczynowego.
Ból ma zwykle charakter napięcia i ucisku w podbrzuszu, mogą towarzyszyć mu bolesne skurcze. Nierzadko pojawiają się nudności, objawy dyspeptyczne oraz dodatkowe bóle głowy.
W populacji osób młodych zwykle mamy do czynienia z pierwotnym zespołem bolesnego miesiączkowania (primary dysmenorrhea), co oznacza iż etiologia choroby nie została ustalona. Medycyna wyróżnia jeszcze zespół wtórnego bolesnego miesiączkowania, u podłoża którego leżą patologie w obrębie miednicy mniejszej takie, jak: wrodzone zaburzenia w budowie macicy lub pochwy, zwężenie szyjki macicy, stan zapalny narządów miednicy mniejszej, endometrioza, mięśniaki macicy lub inne postacie guzów. Choroby te wymagają leczenia przyczynowego.
Prawdopodobną przyczyną zespołu pierwotnego bolesnego miesiączkowania jest rozregulowanie pewnych procesów biochemicznych. Zaburzenia hormonalne polegające na zachwianiu stosunku żeńskich hormonów płciowych oraz zmianie uwalniania hormonów podwzgórzowych wpływają bezpośrednio na zaburzenia syntezy prostaglandyn, wyzwalających silne i nadmiernie częste skurcze mięśnia macicy, uniemożliwiające prawidłowy przepływ krwi przez mięsień, co klinicznie manifestuje się występowaniem bólu.
Prawdopodobną przyczyną zespołu pierwotnego bolesnego miesiączkowania jest rozregulowanie pewnych procesów biochemicznych. Zaburzenia hormonalne polegające na zachwianiu stosunku żeńskich hormonów płciowych oraz zmianie uwalniania hormonów podwzgórzowych wpływają bezpośrednio na zaburzenia syntezy prostaglandyn, wyzwalających silne i nadmiernie częste skurcze mięśnia macicy, uniemożliwiające prawidłowy przepływ krwi przez mięsień, co klinicznie manifestuje się występowaniem bólu.
Terapia ma charakter objawowy i zależy od indywidualnych dolegliwości, ich intensywności oraz potrzeb w zakresie regulacji płodności. Lekami z wyboru dla kobiet, które nie stosują antykoncepcji hormonalnej są niesterydowe leki przeciwzapalne. Ich skuteczność oceniana jest według różnych badaczy na 70-100%. Leki te znoszą również objawy towarzyszące bolesnej miesiączce, takie jak ból głowy, mdłości, wymioty i zwiększone napięcie nerwowe. Można je zalecać tuż przed menstruacją, gdy kobieta mocno odczuwa bóle związane z napięciem przedmenstruacyjnym, a także podczas miesiączki (szczególnie na jej początku). Kobietom, które nie reagują na niesterydowe leki przeciwzapalne, nie tolerują tych leków bądź bardzo zależy im na kontroli płodności można zalecać doustne środki antykoncepcyjne. Wykazują one skuteczność u około połowy pacjentek. Terapię uzupełniającą stanowią łagodne środki uspokajające, najlepiej ziołowe, betamimetyki oraz blokery kanału wapniowego. Ulgę w cierpieniu przynoszą także miejscowe okłady, w zależności od indywidualnego reagowania, łagodnie rozgrzewające bądź ochładzające, a także delikatny masaż okolicy podbrzusza. Do rzadziej stosowanych, alternatywnych sposobów leczenia należą akupunktura, akupresura i psychoterapia.
Podstawową przyczyną bólów krzyża są zmiany zwyrodnieniowe w odcinku lędźwiowo-krzyżowym kręgosłupa. W warunkach prawidłowych kręgosłup stabilizowany jest przez mięśnie i więzadła stanowiące pewnego rodzaju anatomiczny "gorset". Osłabienie siły mięśni prowadzi do przeciążenia więzadeł, do nieprawidłowego obciążenia krążków międzykręgowych, zmniejszenia stabilizacji kręgosłupa.
Ból ma charakter nawracający, często nasila się przy zmianach pozycji ciała. Może towarzyszyć mu uczucie sztywności. Ból promieniuje na pośladki.
Podstawową przyczyną bólów krzyża są zmiany zwyrodnieniowe w odcinku lędźwiowo-krzyżowym kręgosłupa. W warunkach prawidłowych kręgosłup stabilizowany jest przez mięśnie i więzadła stanowiące pewnego rodzaju anatomiczny "gorset". Osłabienie siły mięśni prowadzi do przeciążenia więzadeł, do nieprawidłowego obciążenia krążków międzykręgowych, zmniejszenia stabilizacji kręgosłupa. Jest to początek całego łańcucha zmian prowadzących do utrwalenia wad postawy oraz rozwoju dyskopatii i choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa. Objawem tych dolegliwości jest ból.
Do innych przyczyn bólu w odcinku krzyżowym i lędźwiowym kręgosłupa zalicza się:
Do innych przyczyn bólu w odcinku krzyżowym i lędźwiowym kręgosłupa zalicza się:
- zmiany struktury kostnej prowadzące najczęściej do zniekształceń i złamań kręgów (osteoporoza),
- zespoły bólowe na tle wad rozwojowych kręgosłupa,
- zmiany pourazowe,
- zmiany chorobowe układu nerwowego,
- choroby pochodzenia pozakręgosłupowego
- zespoły bólowe czynnościowe, psychogenne
Podstawą leczenia choroby jest rehabilitacja. Ćwiczeń nie należy zalecać w okresie ostrych objawów. Wykazano, że żadna pojedyncza metoda leczenia nie jest skuteczna u pacjentów z przewlekłymi bólami krzyża. Wskazany jest program wielokierunkowego postępowania z uwzględnieniem rehabilitacji i psychoterapii, którego celem jest poprawa jakości życia i dążenie do zwiększenia aktywności ruchowej. Badania wskazują również na skuteczność niesterydowych leków przeciwzapalnych oraz opioidów.
Bóle stawów mogą towarzyszyć pospolitym infekcjom, zarówno bakteryjnym, jak i wirusowym czy pasożytniczym. Można wówczas mówić o odczynowym zapaleniu stawów. Dotyczy ono jednego lub (częściej) kilku stawów. Zdarza się u ludzi w każdym wieku.
Liczną grupą pacjentów doświadczających bólu stawów są osoby, które doznały urazów - złamań kości, zwichnięć stawów.
Początkowo ból występuje ruchu, a maleje bądź ustępuje w spoczynku. W zaawansowanych stanach utrzymuje się cały czas. Zmianie może ulegać jego natężenie. Charakterystycznym objawem choroby jest także sztywność w stawach, szczególnie po okresie dłuższego bezruchu. Stawy mogą być bolesne w dotyku, a ich okolica nadmiernie ocieplona i obrzęknięta. Przy dużym zaawansowaniu zmian obserwuje się zniekształcenie stawów, kości skierowane są w stosunku do siebie pod nieprawidłowymi kątami. Może dojść także do ograniczenia ruchomości zajętych stawów.
Bóle stawów mogą towarzyszyć pospolitym infekcjom, zarówno bakteryjnym, jak i wirusowym czy pasożytniczym. Można wówczas mówić o odczynowym zapaleniu stawów. Dotyczy ono jednego lub (częściej) kilku stawów. Zdarza się u ludzi w każdym wieku.
Liczną grupą pacjentów doświadczających bólu stawów są osoby, które doznały urazów - złamań kości, zwichnięć stawów.
Inną częstą przyczyną bólu stawów jest choroba zwyrodnieniowa. Jest to schorzenie spowodowane niszczeniem pewnych struktur czy elementów stawu wskutek zużycia. Zaburzeniom popularnie nazwanym „zużyciem” w obrazie patomorfologicznym odpowiada ścieńczenie chrząstki, które jest wynikiem jej ścierania. Proces ten przyspieszają powtarzające się w ciągu całego życia urazy mechaniczne, zarówno silne jak i drobne, zwykle niezauważalne. Ich wpływ na rozwój choroby doskonale widać u osób wyczynowo uprawiających sport, szczególnie te dyscypliny, w których dochodzi do częstych urazów stawów (tenis, bieganie). Statystyka wskazuje, iż u lekkoatletów prawdopodobieństwo konieczności szpitalnego leczenia choroby zwyrodnieniowej jest 2-krotnie wyższe. Narażone na rozwój zwyrodnienia są również osoby uprawiające sporty siłowe. Wzrostu ryzyka nie powodują natomiast rekreacyjne ćwiczenia fizyczne, o ile oczywiście nie prowadzą do powstawania urazów.
Chrząstka ulega również uszkodzeniu w przewlekłych stanach zapalnych stawów. Nie bez znaczenia pozostają tez nadmierne obciążenia stawów będące efektem nadwagi, wad postawy, zaburzeń czucia. Dowodem na istotny wkład w rozwój choroby nadmiernych i nieprawidłowych obciążeń stawów (wymuszone pozycje) jest dwukrotnie większe ryzyko pojawienia się radiologicznych cech zwyrodnienia u dokerów, górników i listonoszy. Swój udział w powstawaniu choroby ma oczywiście starzenie się chrząstki. Pojawiające się i nasilające wraz z wiekiem rozluźnienie jej włóknistej struktury osłabia odporność na obciążenia.
Tarcie uszkodzonych powierzchni o siebie powoduje ból.
Liczną grupą pacjentów doświadczających bólu stawów są osoby, które doznały urazów - złamań kości, zwichnięć stawów.
Inną częstą przyczyną bólu stawów jest choroba zwyrodnieniowa. Jest to schorzenie spowodowane niszczeniem pewnych struktur czy elementów stawu wskutek zużycia. Zaburzeniom popularnie nazwanym „zużyciem” w obrazie patomorfologicznym odpowiada ścieńczenie chrząstki, które jest wynikiem jej ścierania. Proces ten przyspieszają powtarzające się w ciągu całego życia urazy mechaniczne, zarówno silne jak i drobne, zwykle niezauważalne. Ich wpływ na rozwój choroby doskonale widać u osób wyczynowo uprawiających sport, szczególnie te dyscypliny, w których dochodzi do częstych urazów stawów (tenis, bieganie). Statystyka wskazuje, iż u lekkoatletów prawdopodobieństwo konieczności szpitalnego leczenia choroby zwyrodnieniowej jest 2-krotnie wyższe. Narażone na rozwój zwyrodnienia są również osoby uprawiające sporty siłowe. Wzrostu ryzyka nie powodują natomiast rekreacyjne ćwiczenia fizyczne, o ile oczywiście nie prowadzą do powstawania urazów.
Chrząstka ulega również uszkodzeniu w przewlekłych stanach zapalnych stawów. Nie bez znaczenia pozostają tez nadmierne obciążenia stawów będące efektem nadwagi, wad postawy, zaburzeń czucia. Dowodem na istotny wkład w rozwój choroby nadmiernych i nieprawidłowych obciążeń stawów (wymuszone pozycje) jest dwukrotnie większe ryzyko pojawienia się radiologicznych cech zwyrodnienia u dokerów, górników i listonoszy. Swój udział w powstawaniu choroby ma oczywiście starzenie się chrząstki. Pojawiające się i nasilające wraz z wiekiem rozluźnienie jej włóknistej struktury osłabia odporność na obciążenia.
Tarcie uszkodzonych powierzchni o siebie powoduje ból.
Leczenie choroby polega na rehabilitacji, redukcji masy ciała u osób z nadwagą, stosowaniu niesterydowych leków przeciwzapalnych, w zaawansowanych przypadkach konieczne jest postępowanie chirurgiczne.
Bóle zębów mają najczęściej charakter ostry. Powstają w wyniku podrażnienia nocyceptorów, czyli tzw. zakończeń bólowych znajdujących się w miazdze lub ozębnej zęba. Dalej poprzez splot zębowy górny i nerw szczękowy lub splot zębowy dolny i nerw żuchwowy informacja o zagrażającym uszkodzeniu unerwionej tkanki dociera do określonych obszarów mózgu.
Bóle zębów mają najczęściej charakter ostry. Powstają w wyniku podrażnienia nocyceptorów, czyli tzw. zakończeń bólowych znajdujących się w miazdze lub ozębnej zęba. Dalej poprzez splot zębowy górny i nerw szczękowy lub splot zębowy dolny i nerw żuchwowy informacja o zagrażającym uszkodzeniu unerwionej tkanki dociera do określonych obszarów mózgu.
Mogą mieć one rozmaite przyczyny, które najogólniej możemy podzielić na:
- odwracalne (np. zapalne),
- nieodrwacalne (np. martwica)
Leczenie bólu polega na interwencji stomatologicznej. Do czasu wizyty można stosować leki przeciwbólowe.
Pomóż sobie w walce z bólem głowy. Twoje zaangażowanie pomoże lekarzowi lepiej określić przyczynę i typ bólu. Zobacz, jakie to proste! Pobierz i wydrukuj dzienniczek siedmiodniowy i regularnie go wypełniaj.
Już po kilku wpisach zauważysz, jakie sytuacje mogą powodować ból.
Już po kilku wpisach zauważysz, jakie sytuacje mogą powodować ból.
