Uszkodzenie tkanek jest przyczyną złożonych procesów prowadzących do powstania końcowego efektu, czyli uczucia bólu. Bez względu na charakter bodźca będącego bezpośrednią przyczyną uszkodzenia tkanek (mechaniczny, chemiczny, termiczny) mechanizm powstawania bólu jest taki sam. W uszkodzonych tkankach uwalniana jest grupa substancji (kininy i prostaglandyny) które zapoczątkowują łańcuch typowych i zawsze takich samych reakcji: pobudzenie zakończeń nerwowych – przewodzenie sygnału włóknami nerwowymi – pobudzenie komórek nerwowych w ośrodkach mózgowych odpowiedzialnych za odczuwanie bólu.

Czucie bólu jest procesem złożonym. Jednakowo silny bodziec u różnych osób może powodować odczuwanie bólu o innym, czasem wręcz skrajnym stopniu nasilenia, bowiem ostateczny efekt uwarunkowany jest nie tylko siłą bodźca bólowego ale także odpowiednią wrażliwością ośrodków mózgowych. Zaś wrażliwość komórek nerwowych w mózgowych ośrodkach bólu jest zmienna, zależna od wielu czynników i dlatego tak różne i zmienne jest odczuwanie bólu przez poszczególne osoby.

Opisane procesy (a także trudności pomiaru nasilenia bólu) upoważniają do stwierdzenia, iż ból ma charakter subiektywny. Każdy człowiek indywidualnie ocenia stopień nasilenia bólu oraz jakość swojego życia i możliwość normalnego funkcjonowania w czasie występowania wspomnianych dolegliwości. Najczęściej łatwo też samemu ustalić przyczynę bólu (miesiączka, ból głowy spowodowany zmęczeniem, stresem, powtarzające się bóle kostno-stawowe zwłaszcza u osób starszych). Nie każdy ból wymaga więc wizyty u lekarza, ale zwykle każdy zmusza do przyjęcia leku.