Ból towarzyszy człowiekowi od zarania dziejów. Jako jedne z pierwszych pojawiły się w jego życiu właśnie leki przeciwbólowe. Szczęśliwie ostatnie kilkadziesiąt lat to dynamiczny rozwój wiedzy na temat mechanizmów powstawania bólu, jego istoty i metod leczenia.

Podstawową metodą leczenia bólu jest farmakoterapia. W 1986 roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) przy pomocy swoich ekspertów opracowała i wprowadziła wytyczne leczenia bólów nazwane schematem WHO lub trójstopniową drabiną analgetyczną. Stała się ona światowym standardem leczenia przeciwbólowego. Wprawdzie odnosi się ona do leczenia bólu nowotworowego, ale jest także powszechnie stosowana w leczeniu bólu przewlekłego o innym podłożu. Jak wynika z wieloośrodkowych badań, prowadzonych również w Polsce, dzięki wykorzystaniu instrukcji zamieszczonych w dokumencie WHO, 85-90% pacjentów może być skutecznie leczonych przeciwbólowo.

Zasady leczenia bólu są bardzo proste. Według wspomnianych wytycznych leczenie rozpoczyna się od podania prostych analgetyków (paracetamolu lub NLPZ). Jeśli ból narasta, stosuje się słabe opioidy. Zwiększa się ich dawkę, jeśli ból nie ustępuje. Następnie włączane są już silne leki opioidowe. Na każdym etapie leczenia zaleca się kojarzenie preparatów przeciwbólowych z innymi, nasilającymi ich efekt działania. Leki należy podawać według indywidualnie dobranej dawki. Nie trzeba obawiać się zwiększenia dawki do maksymalnej terapeutycznej, gdyż właściwa to taka, która jest skuteczna. Środki przeciwbólowe podawane są zgodnie z tzw. zasadą zegara, czyli w stałych odstępach czasowych, co gwarantuje ich skuteczność. Jeśli z danych farmakokinetycznych dla danej substancji czynnej wynika, że działa ona cztery godziny, lek podaje się sześć razy w ciągu doby. Brak kolejnej dawki w odpowiednim czasie grozi bowiem nawrotem bólu.
Według wytycznych WHO najlepiej wybierać nieinwazyjne drogi podawania leku - przede wszystkim drogę doustną. Alternatywną formą jest przezskórna terapia przeciwbólowa w postaci plastrów. Stosowanie iniekcji podskórnych i domięśniowych nie jest zalecane, ze względu na dyskomfort pacjenta związany z ukłuciem. Ponadto wymagają one zaangażowania pielęgniarek lub opiekunów.

Niezmiernie ważne jest zapewnienie pacjentowi troskliwej i wszechstronnej opieki oraz każdorazowe wyjaśnienie i doprowadzenie do akceptacji wybranej metody leczenia. Na skuteczność tej metody duży wpływ mają czynniki psychologiczne. Dlatego też każdy chory z przewlekłym bólem powinien mieć możliwość skorzystania z fachowej pomocy psychologicznej. Dostępne są metody niefarmakologicznego leczenia bólu - ale powinny być one zlecane i wykonywane wyłącznie przez doświadczonych terapeutów w ściśle określonych przypadkach. Istnieje wiele takich sposobów: od blokad poszczególnych nerwów, poprzez dokanałowe podawanie leków (np. znieczulenie zewnątrzoponowe podczas porodu), aż do zabiegów neurochirurgicznych. Spośród metod wysokospecjalistycznych, stosowanych jedynie w wybranych ośrodkach należy wymienić stymulację elektryczną rdzenia kręgowego oraz termolezję (niszczenie szlaku bólowego temperaturą). Jak widać, współczesna medycyna zna coraz więcej sposobów walki z bólem. Dzięki temu może przynosić ulgę osobom cierpiącym z powodu tej uciążliwej dolegliwości.